Bộ trưởng Phạm Vũ Luận: Trăn trở còn nhiều với ngành giáo dục

chấm dứt năm 2013, ngành giáo dục đã đạt được một số những thành quả đáng kiêu hãnh, trình độ dân trí, năng lực của học trò được nâng lên. Giáo dục miền xuôi và miền núi đang dần được san bằng, tuy còn những nơi có những khoảng cách nhất quyết, nhưng chẳng thể phủ nhận những núm khôn xiết từ lãnh đạo ngành giáo dục.  Kết thúc năm cũ, đón chào năm mới, năm Giáp Ngọ - năm trước tiên chúng ta bắt tay thực hiện công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục và đào tạo, thực hiện đúng như ý thức quyết nghị Trung ương 8 vừa qua. Nhân đầu năm mới, Báo điện tử Giáo dục Việt Nam có cuộc phỏng vấn với Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Vũ Luận, về một năm nhìn lại và phương hướng, nhiệm vụ trong năm tới của ngành giáo dục. Quyết định một vấn đề phải cân nhắc tới lợi ích con người PV: Với vai trò là lãnh đạo ngành, trong năm 2013 Bộ trưởng tâm đầu ý hợp nhất điều gì với sự nghiệp GD&ĐT, có điều gì còn băn khoăn, trăn trở? Bộ trưởng Phạm Vũ Luận: Điều tâm đầu ý hợp nhất đối với tôi trong năm 2013 là Ban chấp hành TƯ Đảng đã trao đổi, ban hành Nghị quyết số 29 NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng đề nghị công nghiệp hóa, đương đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng tầng lớp chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Đề án này kết tinh trí não và tình cảm của toàn Đảng và cả tầng lớp, trong đó có sự đóng góp của các thầy cô giáo, các nhà khoa học và quản lý giáo dục. Bộ trưởng Phạm Vũ Luận đàm đạo với phóng viên. Ảnh Trần Kháng Còn về những điều băn khoăn, trăn trở… Tôi không có gì băn khoăn. Chúng tôi đã nỗ lực khôn cùng mình và đã nhận được sự đánh giá công bằng của quần chúng. #, Phụ huynh và cả bạn bè quốc tế. Nhưng trằn trọc thì còn nhiều. Khi Trung ương chưa ra quyết nghị thì chúng tôi trăn trở, rứa cùng các cơ quan có bổn phận hoàn thiện Đề án trình Trung ương trao đổi, xem xét. Khi Trung ương ban hành quyết nghị, chúng tôi ngay tức thì phải kết hợp với các bộ, ngành, địa phương lo việc tổ chức, phối hợp triển khai quyết nghị một cách có hiệu quả. Bây chừ, Thủ tướng Chính phủ đã giao cho Bộ GD&ĐT chủ trì phối hợp với Bộ LĐ-TB&XH và các bộ, ngành liên quan xây dựng Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện quyết nghị số 29 NQ/TW, sớm đưa Nghị quyết thực thụ đi vào cuộc sống. Bộ GD&ĐT cũng đã hoàn tất việc xây dựng đề án đổi mới CT – SGK phổ biến sau năm 2015, đang gửi xin ý kiến các nhà khoa học, các chuyên gia để hoàn thiện, trình Thủ tướng Chính phủ. Khi ra một quyết định, Bộ trưởng cân nhắc đến ích lợi của ai đầu tiên? Bộ trưởng Phạm Vũ Luận: Chủ thể và khách thể của giáo dục đều là con người. Các quyết định trong giáo dục đều hệ trọng trực tiếp đến con người, đến học sinh, sinh viên, các thầy cô giáo và sau đó là đông đảo phụ huynh học trò. Khi ra quyết định, tôi luôn phải cân nhắc đến ích của con người, trước tiên là học sinh sinh viên, kế đến là thầy và cán bộ quản lý giáo dục; cân nhắc cả lợi. Trước mắt và nhất là lợi. Lâu dài. Trong thời kì đầu khi tôi mới là Bộ trưởng, các quyết định của Bộ GD&ĐT phần đông nhằm chỉnh đốn kỷ cương, kỷ luật, tu tạo những méo mó, lỗi, tội, tạo điều kiện cho cả hệ thống phát triển đúng hướng và ổn định. Gần đây, các quyết định nhằm từng bước nâng cao chất lượng giáo dục và đổi mới hoạt động của ngành đã xuất hiện nhiều hơn. Nếu được chọn 3 việc cần làm ngay với ngành giáo dục, Bộ trưởng sẽ nói điều gì? Bộ trưởng Phạm Vũ Luận: Trong thời gian qua, chúng tôi đã thực nghiệm nhiều việc để có cơ sở kiên cố đề xuất với Trung ương. Ví dụ, chuyển đổi phương pháp dạy và học từ truyền thụ kiến thức một chiều sang phương pháp hình thành năng lực, kỹ năng và phẩm chất người học; chuyển từ cách truyền đạt chủ yếu là đọc chép sang lấy người học làm trọng tâm. Việc thực nghiệm không chỉ diễn ra ở một tỉnh, đô thị hoặc ở những địa phương có điều kiện thuận tiện, mà đã triển khai cả ở các tỉnh rất khó khăn, như Lào Cai, Kon Tum, Bắc Kạn, Cà Mau, Kiên Giang... Các mẫu khai triển đã khắc phục được hiện tượng dạy thêm, học thêm tràn lan và tình trạng quá tải; bước đầu đã thay đổi được phương pháp dạy và học, nâng cao được tính chủ động và sáng tạo của học sinh. Những việc này sẽ được tiếp trong năm 2014. Trong năm 2014, ba việc ưu tiên lớn nhất của tôi là: thứ nhất, phải thiết kế cho xong chương trình, trên cơ sở đó soạn SGK phổ biến; thứ hai, thay đổi đào tạo của các trường sư phạm và thứ ba, tìm mọi cách nâng cao chất lượng của giáo dục đại học, theo hướng tăng cường kỹ năng mềm, kỹ năng sáng tạo cho HSSV. Đổi mới nhận thức là khâu đầu của tư duy để đổi mới giáo dục Trong năm 2013, Bộ trưởng đã có một việc làm rất ấn tượng, có mặt kịp thời trong trận lũ quét kinh hồn tại Bản Khoang, sau chuyến đi đó bộ trưởng rút được điều gì? Bộ trưởng Phạm Vũ Luận: Những năm qua, tôi đã đến nhiều vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa để thẩm tra, khảo sát, nắm tình hình. Có nhiều chuyến đi với tư cách đoàn công tác của Bộ, và cũng có những chuyến đi “riêng” với bổn phận của người đứng đầu ngành để nắm thông báo thực tế trực tiếp từ cơ sở. Bộ trưởng Luận khẳngđịnh:"Khi ra quyết định, tôi luôn phải cân nhắc đến ích lợi của con người, trước nhất là học trò sinh viên, kế đến là đay và cán bộ quản lý giáo dục; cân nhắc cả lợi ích trước mắt và nhất là lợi. Lâu dài.". Ảnh Trần Kháng Trong chuyến công tác tại Bản Khoang, chúng tôi có đến bệnh viện thăm hỏi các xuân đường bị nạn, trong đó có một cô giáo đang mang thai 7 tháng tuổi, tưởng như đã mất mạng vì bị đá đè nước cuốn. Nhưng cô giáo được bình an, dù tay chân bầm dập nhưng thai nhi vẫn an toàn. Và mới đây cô giáo đã sinh được một bé trai nặng 2,7 kg. Điều này để lại trong tôi ấn tượng sâu sắc: Sự sống rất mãnh liệt; trong cái chết kề cận luôn có mầm sống vươn lên. Xin nói thêm là sau đó, Bộ GD&ĐT cùng với Công đoàn Giáo dục Việt Nam và các tổ chức khác đã đóng góp (không phải bằng tiền ngân sách nhà nước) để xây cho các thầy cô giáo ở bản Khoang một nhà công vụ mới. Tôi nghiệm ra rằng mình đã, đang và sẽ nên đến những vùng khó khăn. Bộ trưởng coi đổi mới giáo dục là “trận đánh” lớn, vậy nhân tố nào được ông quý trọng nhất để bảo đảm thành công? Bộ trưởng Phạm Vũ Luận: Tôi có dùng hình ảnh “một trận đánh lớn” để nói đến lực lượng gồm nhiều binh chủng, kết hợp nhiều chiến dịch, giải quyết nhiều nhiệm vụ, và bít tất đều hướng về mục tiêu chính là tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng và hiệu quả giáo dục, “đáp ứng đề nghị công nghiệp hóa, đương đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” như Nghị quyết TW8 đã nêu. Để thực hành thành công đổi mới giáo dục lần này, chúng tôi cho rằng đổi mới tư duy, đổi mới nhận thức là khâu khởi đầu và theo tôi, có ý nghĩa rất quan trọng, thậm chí là nhân tố quyết định thành công của công cuộc đổi mới. Do, nếu không có nhận thức mới, không có tư duy hợp thì không thể có chương trình, kế hoạch chuẩn xác để triển khai được. Chúng tôi xác định đổi mới quản lý là giải pháp cốt lõi. Vì chưng đổi mới giáo dục và đào tạo không phải là việc của riêng Bộ GD&ĐT hay Bộ trưởng, mà là của gần 2 triệu thầy cô giáo, của 20 triệu học sinh, sinh viên. Mà cũng không phải chỉ có 22 triệu thầy cô giáo, học trò, sinh viên ngành giáo dục triển khai đổi mới. Trên thực tiễn, tuốt luốt các ngành, các cấp, cả từng lớp sẽ cùng với chúng tôi thực hiện công cuộc đổi mới giáo dục dưới sự lãnh đạo của Đảng. Như vậy, đòi hỏi sự chỉ đạo, phối hợp rất ăn khớp và đồng bộ. Trong nội bộ ngành giáo dục, chúng tôi xác định đổi mới thi là khâu có ý nghĩa đột phá vì các lý do sau: Thứ nhất, nền giáo dục của chúng ta giờ đang nặng về ứng thí, đổi mới thi sẽ dẫn ngay đến đổi mới trong nội dung, phương pháp học và dạy. Đổi mới đua không là đích chung cục, nhưng nếu làm tốt sẽ làm lay chuyển các khâu hiểm yếu khác, dẫn đến sự đổi thay trong cả hệ thống và sẽ tạo ra những đổi thay về chất. Thứ hai, thi cử đang là một khâu gây nhiều bức xúc, được cả xã hội quan hoài. Thứ ba, nếu chuẩn bị chu đáo thì chúng ta có thể thực hành được ngay đổi mới thi, đảm bảo được yếu tố chắc thắng mà không cần phải đầu tư nhiều kinh phí, cơ sở vật chất... Còn nữa…